"Tarihte yaşanmış en önemli deniz savaşlarından biridir Çanakkale Savaşı. 1915’te farklı milletlere ait olan çok sayıda gemi, şimdi denizin derinliklerinde yatıyor."

Tarihte yaşanmış en önemli deniz savaşlarından biridir Çanakkale Savaşı. 1915’te farklı milletlere ait olan çok sayıda gemi, şimdi denizin derinliklerinde yatıyor.

2013 yılında yapılan bir çalışma ile bu bölgede ilk bilimsel sistematik sualtı araştırması gerçekleştirilmiştir. 2015 yılının Çanakkale Deniz Savaşı’nın 100. yılı olması nedeniyle burada batan gemiler, UNESCO sözleşmesinin “Korunması Gerekli Sualtı Kültür Mirası” kapsamına girecektir. Çanakkale Savaşı’nın ulusal kimliğimizin oluşmasında önemli etkileri vardır.

Çanakkale ili kıyılarında yürütülen arkeolojik sualtı araştırmaları kapsamında, antik Troya kıyıları ve Çanakkale Boğazı girişinde bir sualtı araştırması yapılmıştır. Gelibolu Yarımadası – Ayvacık arasındaki bölgelerde gerçekleştirilen araştırmada, ellinin üzerinde dalış yapılmış, buluntuların detaylı kayıtları tutulmuş, fotoğrafları ve videoları çekilerek tüm bilgiler Coğrafi Bilgi Sistemi’ne (GIS) aktarılmıştır. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan izinle yapılan araştırma, Çanakkale Deniz Savaşları sırasında batmış gemilerin belgelenmesi ve Gökçeada ve Bozcaada kıyılarında antik dönemde batmış gemilerin araştırılması şeklinde iki ayrı kapsamda gerçekleştirilmiştir.

 

Truva’dan Gelibolu’ya

Yunan mitolojisinde, Truvalı Paris’in Sparta Kralı Menelaus’un karısı Helen’i kaçırması sonucunda Yunanların Anadolu’daki Truva kentine saldırmasıyla çıkan bir savaştan bahsedilir. Antik Truva savaşında Yunanlar, Truvalıların gittiklerini ve savaşın bittiğini düşünmeleri için gemilerini Tenedos’ta saklamışlar ve daha sonra şehri ele geçirmişlerdir. Truva Savaşı’ndan sonra,  tarihte yaşanmış en önemli deniz savaşlarından biri, 1915 yılında yine bu kıyılarda gerçekleşmiştir. Osmanlı, İngiliz, Fransız ve Avustralya donanmalarına ait çok sayıda gemi bu sularda batmıştır.

Denizaltılar, kruvazörler, torpido botlar, zırhlıların yanı sıra gemilere yiyecek, su, cephane taşıyan mavnalar, şatlar, çıkartma tekneleri, yolcu gemisi gibi çeşitli batıklar 85 metreye kadar değişen derinliklerde yatmaktadır. Marmara Denizi, Çanakkale Boğazı, Saros Körfezi, Bozcaada ve Gökçeada civarında yer alan kalıntılardan bazıları araştırma kapsamında incelenmiştir.

 

Sualtı Araştırması

2013 yılı Temmuz ayında, içinde basınç odası bulunan Virazon araştırma gemisiyle Yalıkavak’tan Çanakkale’ye doğru yola çıkılmıştır. Araştırma, 27 Mayıs 1915 yılında bir Alman U-Boat tarafından batırılan İngiliz HMS Majestic gemisine yapılan dalışlarla başlamıştır. Gelibolu’nun batı ucunda yer alan 119 metre boyundaki geminin zaman içinde oldukça tahrip olduğu ve çevresinde hala patlamamış top mermilerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bölgeyi iyi bilen Bülent Alkım rehberliğinde, Gelibolu Yarımadası’nın batısında bulunan İngiliz mavnalarına ise güçlü akıntılar nedeniyle sadece bir dalış yapılabilmiş ve batıkların mevcut durumunu gösteren fotoğraf ve video görüntüleri elde edilmiştir. 

Sonraki günlerde hava şartlarının uygun olması nedeniyle araştırmalar, Gelibolu’nun kuzey batısındaki Anzak Koyu ve çevresine kaydırılmış ve bu bölgede yer alan 1. Dünya Savaşı’na ait bazı mavnaların ve çıkarma gemilerinin yerleri tespit edilerek kalıntıların belgelenmesi yapılmıştır.

Bu gemi kalıntılarının yanı sıra Anafartalar Koyu’nda bulunan Lundy ve HMS Louis gemilerine dalışlar gerçekleştirilmiştir. 33 metre boyundaki Lundy, sağlam ve oldukça etkileyici bir şekilde 30 metre derinlikteki kumluk zeminde omurgası üzerine oturmuş bir şekilde görüntülenmiş ve kayıtlara alınmıştır. Özellikle boğazda görülen çok güçlü yüzey akıntısının yanı sıra, mevsime bağlı şiddetli rüzgârların, dalışları oldukça zorlaştırmaya başlaması nedeniyle çalışmalar Gökçeada’ya kaydırılmıştır. Gökçeada limanında demirdeyken bir ilk yaşanmış; tüm ekibi korkutan 6,5 büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiştir.

Gökçeada’nın kuzey ve batı kıyılarında devam eden çalışmaların yanı sıra doğu ucunda 1. Dünya Savaşı sırasında lojistik bir üs olarak kullanılan Aydıncık Koyu’nda incelemelerde bulunulmuş,  1915 savaşına ait izlerin dışında Roma Dönemine tarihlenen ve batık izlenimi veren seramik gruplarına rastlanmıştır. Adanın batısındaki çalışmalarda, MÖ 6. yüzyıla, Arkaik ve Klasik dönemlere tarihlenen çapalar ile Roma Dönemi kurşun çipo ve T formlu demir çapalar tespit edilmiştir. Araştırmanın son etabı ise Bozcaada’da gerçekleştirilmiştir. Bölgede, Bizans Dönemine tarihlenen bir kiremit batığı ile Geç Osmanlı Dönemine tarihlenen tabak batığı üzerinde fotomozaik çalışmaları yapılmıştır. Bunun dışında, adadaki ana liman içerisinde yer alan 15. yüzyıla ait kale kalıntısı içerisinde bulunan ve ada etrafındaki sulardan geldiği anlaşılan düzinelerce amphora, Bozcaada’nın antik çağda gemi seferleri için önemli bir durak ve merkez olduğunun göstergesidir.

2013 yılı araştırması, hem savaş batıklarının belgelenmesi, hem de antik batıklara ait kalıntıların tespit edilmesi açısından oldukça başarılı bir çalışma olmuştur. Deniz savaşı en az araştırılan konuların başında gelmektedir. Bu nedenle, bu bölgedeki çalışmalara önümüzdeki yıllarda da devam edilmesi planlanmaktadır.

 

**Çalışmalar Çanakkale Müzesi başkanlığında, Dokuz Eylül Üniversitesi bilimsel danışmanlığında ve Sualtı Arkeoloji Enstitüsü’nün (INA) katılımı ile oluşan bir ekiple yürütülmüştür. Yrd. Doç. Dr. Harun Özdaş’ın başkanlığında ve Doç. Dr. Deborah Carlson’ın katılımıyla yürütülen Çanakkale Sualtı Arkeolojik Araştırması ekibinde, Yrd. Doç. Dr Nilhan Kızıldağ, Onok Bozkurt, Cebrail Baydan, İrfan Yıldız, Ersun Terzi, Orkan Köyağasıoğlu, Zafer Gül, Murat Tilev, John Littlefield ve Çanakkale Müzesini temsilen Zülküf Karakuş yer almıştır.

 

Harun ÖZDAŞ, Nilhan KIZILDAĞ, Çağman ESİRGEMEZ
Aktüel Arkeoloji

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.