14 Temmuz 2019 Pazar 13:22
O Efelerin çizmecisi

Kurtuluş Savaşı sonrasında Girit’te yaşayan Türkler mübadeleye zorlanarak göç etmiş. Yapılan zorunlu göç ile birlikte Girit Türklerinin birçoğu Batı Anadolu topraklarına yerleşmiş. Girit’ten göç eden Türk toplulukları sosyal hayat içerisinde yaşadığı kültürü bulundukları bölgelere taşımış. Körüklü çizme mübadele sırasında Girit’ten Söke’ye göç eden çizme ustası Hüseyin Rıfat Oral’ın (Sağır Usta) Ege Bölgesi’ne getirdiği bir zanaat olarak tarihe geçmiş. Sağır Usta, çizme kültürünü Batı Anadolu’ya taşıyan kişi olarak biliniyor.

EFELERİN VAZGEÇİLMEZ AKSESUARI

İlk etapta körüksüz olarak üretilen çizme zamanla kendinden, kıvırcık, simit, akordeon ve baklava körük olarak farklılık göstermiş. Günümüzde en çok tercih edilen akordeon ve baklava körüklü şekilleri. Körüklü çizme işlenmiş mamul haldeki küçükbaş ve büyükbaş hayvan derisinden yapılan hem sanatsal hem de kültürel bir değer. Anadolu’da efeler için dağlarda rahat hareket etmeyi sağlamanın en güzel yollarından biri de körüklü çizme kullanımı olmuş.

Efelerin giysilerini körüklü çizme tamamlamış, efelerin ardından zengin ağalar, at tutkunları, halk oyunları ekipleri tarafından tercih edilen körüklü çizmeler son zamanlarda dünyanın her köşesinden talep görür hale gelmiş.

DENİZLİ’DE TEK USTA KALDI

Ülkemizde körüklü çizme ihtiyacının karşılandığı ve oldukça az sayıdaki atölyelerden biri Tavas’ta faaliyet gösteren Mehmet Çiyancı ustanın körüklü çizme atölyesi. Mehmet Usta, ayakkabıcılıktan körüklü çizme imalatına uzanan meslek hayatını anlattı:

USTA ÖĞRETMEYİNCE...

“1970 yılı Tavas doğumluyum. Ayakkabıcılık mesleğini yedi yaşımdan itibaren dede mesleği olarak sürdürüyorum. Körüklü çizme ile 2000 yıllında bir okuldan bot siparişi alarak tanıştım. İlk çizme siparişimde tamamen kendi ilgi, merak ve araştırmalarım ile körüklü çizme üretimini öğrendim. O yıllarda iyi bir körüklü çizme ustası vardı. Yanına gittim. Bana bu işin sırrını vermedi. Ben de Halk Eğitim Merkezi’ne giderek o ustanın yaptığı körüklü çizmeyi aldım. Uzun uğraşlar sonucu sırrını çözdüm, kalıpları ve araç-gereçlerini temin ederek üzerinde çalışmaya başladım.

Kaybolmaya yüz tutmuş bir meslek olması ve Ege Bölgesi’nde çok az sayıda usta tarafından yapılıyor olması beni körüklü çizme üretimine yönlendirdi. 2002 yılından itibaren körüklü çizme üretimine aktif olarak devam ettim. Çıraklık olarak başladığım ayakkabıcılık mesleğine şu an körüklü çizme ustası olarak devam ediyorum.

ÜRETİMİ SINIRLI SAYIDA

Körüklü çizmeyi diğer çizmelerden ayıran en büyük özellik, kullanıcının ayak ölçülerine göre üretilmesi. Renkler ve bitkisel motifler tamamen kullanıcının isteği üzerine seçiliyor. Siyah renk asaletin simgesini yansıttığı için en çok tercih edilen renkler arasında. Geleneksel olarak üretimi gerçekleştirilen körüklü çizme imalatı iş yoğunluğuna göre 7 ile 10 gün arasında sürüyor. Küçük ölçekli esnaf olduğum için üretim kapasitem sınırlı sayıda. Yıllık üretimim 120 çifti geçmez.

YÖRÜKLÜĞÜN DE SİMGESİ

Körüklü çizme satışları ticari anlamda daha çok filmlerde ve halk oyunlarında efe kostümlerinin tamamlayıcısı, deve güreşi etkinliklerinde Yörüklüğün simgesi olarak kullanılıyor. Üretim sadece Denizli’den siparişler ile değil aynı zamanda çevre illerden, yurt içinden ve yurt dışında yaşayan gurbetçiler tarafından yapılan talepler doğrultusunda da gerçekleşebiliyor.

Körüklü çizme üretimi için gerekli olan başlıca malzemeler; büyükbaş ve küçükbaş hayvan derisi, kösele, çiriş otu, ahşap çivi gibi doğal malzemeler. Kullanılan araçlar ise danalya, biz, deri kesim bıçağı, kıyı bıçağı, masat, mezura, ayakkabı kalıbı, çekiç, saya makinası, pres makinası ve freze makinası. Bunların yanı sıra yardımcı malzeme olarak metal çivi, sayanın tabana çakılmasında kullanılıyor. Körüklü çizme yapımında genellikle büyükbaş hayvan derilerinden elde edilen ve yöre halkı tarafından ‘yüzlük’ adı verilen deriler tercih ediliyor.

ÜRETİM DESTEKLENMELİ

Körüklü çizme hediyelik eşya olarak geliştirilip ulusal ve uluslararası alanda tanıtıma yönelik üretimler gerçekleştirilmeli. Geleneksel olarak sürdürülen bu mesleğin bir sonraki kuşaklara aktarımında çırak yetişmemesi önemli bir sorun. Kültürel mirası koruma bilincinin oluşturulması için kamu kurum ve kuruluşlarının öğretimdeki rolü yadsınamaz. Körüklü çizme üretiminin sürdürülmesi için halk eğitim merkezlerinde açılacak kurslar ile desteklenmeli.”

Köpekçi Nuri Efe ‘Köpekçi Nuri Efe de körüklü çizme giyiyordu

Yunan kuvvetleri 3 temmuz günü Aydın’a saldırdığında, Umurlu cephesine ilk gidenler arasında Köpekçi Nuri Efe ve öğretmen Mehmet Ali beyin idaresindeki müfrezeler oldu. Tavas’tan gidenler Yıldırım Bölüğü’nü kurdu ve bu bölük 95 kişiden oluştu. Köpekçi Nuri Efe komutasındaki Tavas Gönüllüleri Boz Ahmetoğlu, Mehmet Çavuş, Hacı Bilaloğlu Sadık ve İstanbulluoğlu İsmail’i şehit vermelerine rağmen 17 temmuz günü Serçe köyüne saldıran Yunanlıları durdurdular.

Nuri Efe hiç evlilik yapmamış. O zamanlarda ağaların kızlarını alma imkanı varken bile her nedense evliliğe pek yanaşmamış. Ancak yanında birkaç kişiyi çocukluklarından beri evlat gibi baktığı söylenir.

Tavas’ta Milli Mücadele Kahramanı olarak heykeli bulunan Köpekçi Nuri Efe’nin en değerli giysisinin ise körüklü çizmeleri olduğu bilinir. ÖZEL HABER

Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.